Direnisin Tarihcesi I Ö 2400-1400 Kadim Cerkes-Abaza baglantilandirilan Maykop ve Dolmen kültürü. I Ö 1.binyil Sint-Meot kültürü gelisti.Bu dönemde Kuzeykafkasya´nin nüfusunu Meotlar ve Karadeniz sahilinin onlarla akraba kavimler olusturuyordu.IÖ.1.binyilin ilk yarisinda Karadeniz kiyilarinda Yunan kolonizasyonu. I Ö 480 Kirim´da Yunan kolonistler tarihe Bosfor Kralligi olarak gecen devleti kurdu.Miladin baslarinda Cerkes kavimlerinden Zihler tarihsahnesine cikti. 4.yüzyil Cerkes ülkesi defalarca göcebe kavimlerin istilasina ugradi.Hunlar ülkede büyük yikima yol acti. 6.yüzyil Han Baykan önderligindeki Avarlar,Zihlerin topraklariniyagmaladi.Avarlarin Karadeniz kiyilarindan Kuban Nehri´ne kadar izledigin yolun adi halkin belleginde "Bayka´nin ölüm yolu" olarak kaldi.Ayni yüzyilda artan Bizans saldirilari Kuzey Kafkasya´ya yikim getirdi.Bizans Kafkasya´nin dagli kavimlerinden baziarini kendine bagladi.Yerli halklar arasinda Hiristiyanlik yayildi. 7.yüzyil Kuzey Kafkasya´da Hazarlar göründü.Ön Kafkasya´da Hazar kaganligi kuruldu.hazarlarin fetihci siyaseti Cerkeslerin direnisiyle karsilasti. 8.yüzyil Zihya,Karadeniz sahilinde hatiri sayilir bir bölge olmustu;sinirlari icinde bircok Cerkes kavimini birlestiriyordu. Bu yüzyilin ikinci yarisinda Prens Inal hakimiyetini bütün Cerkes boylarina kabul ettirdi ve Hazar kaganinin yardimiyla Kuzeybati Kafkasya´da birligi güclendirdi. 8.-9.yüzyil Kuzeybati Kafkasya´nin ic bölgelerinde bir kisim Cerkes Kasog,kavim birliginin temelini olusturdu. 10.yüzyil Cerkesler tek bir milliyet haline geldiler ve Kuzey kafkasya´da büyük bir siyasi güc olarak ortaya ciktilar.Cerkeslerin Ruslara ilk ciddi temasi da bu yüzyilda oldu.Kiev Prensi Svyatoslav, Hazar topraklarina ve Kuzey Kafkasya´ya saldirarak bir bölümünü isgal etti. 1220-1233 Mogol-Tatar istilasi.Mogollar sert direnisle karsilast,Cerkesya yagmalandi,yakilip yikildi. 1236-1242 Batu Mengü Kaan´in ordulari Kuzey Kafkasya´da hakimiyet kurdu ancak"Beyaz Cerkesler" dedikleri yerlilerin sert direnisi nedeniyle bu hakimiyeti Karadeniz sahili boyunca genisletemediler. 1266 Kirim´da Ceneviz Kolonilerinin idari merkezi Kefe kuruldu. 1320 Mogol Hani Özbek,Cerkeslere karsi asil savasi baslatti.Ovada yasayan Cerkesler,Mogol hakimiyetini kabul etmek zorunda kaldilar. 1395 Timur,Altin Ordu saflarinda kendisine karsi savasan Cerkesleri cezalandirmak icin Kuban´i gecip Cerkesya´ya girdi.Cerkesler Timur´un güclü ordusu karsisinda muharebeye girmediler ama bozkir göcebelerinin cayirlarin yakma taktigini uygulamaya basladilar.Timur´un iyice artan hiddeti Cerkeslerin de büyük kayiplarina yol acti. 13.-14.yüzyillar Mogol istilasindan sonra Cerkeslerin bir kismi doguya,Terek Nehri Havzasi´na ilerledi.Merkezi Kafkasya´ya yerlesen bu grub,Cerkeslerin Kabardey kolunu olusturdu.Cerkesya,Bati Avrupa´nin Orta Asya ve Cin´le ticaretinde önemli bir halka oldu.Bu ticaret Ceneviz ve Venedik´in elindeydi. 1475 Osmanlilar Kefe´yi Kirim ve Kafkasya´daki diger Ceneviz dayanak noktalarini ele gecirdiler.Sonucta,Cerkesya´daki Ceneviz varligi önce inise gecti,sonra da tamamen silindi. 1763 Mozdok Kalesi kuruldu ve garnizon Hiristiyanligi kabul eden Tagaur Osetlerinden olusturuldu.Böylece kafkas hattinin sol kanadi,kurulmasindan 52 yil sonra tamamlanmis oldu. 1765 Kabardeyler Mozdok Kalesi´nin kaldirilmasini talep ettiler,reddedilince 14 yil sürecek savasin ilk adimi atilmis oldu. 1768-1774 Osmanli-Rus Savasi,Rusyanin zaferiyle sonuclandi. 1769 II.Katerina´nin emrigle Tuggeneral de Medem,10bin Kalmuk´la Cerkesya´ya girdi ve Osmanli´ya destek verdikleri icin Kabardeyleri cezalandirdi. 1774 Kücük Kaynarca Antlasmasiy,Rusya´nin Karadeniz´de pozisyonu güclendirmesine ve Kuzey Kafkasya´daki isgalci politikaini aktiflestirmesine yaradi.Kücük Kaynarca Antlasmasi,Kabardey´in statüsünün belirlenmesini "Kirim haninin idaresine" birakiyordu.1772 Rus-Kirim Anlasmasi´na göre de han,Kabardey´i Rusya´nin parcasi kabul ettiginden mesele Rusya´nin lehine cözülmüs oldu.Kabardeyler bunu kabul etmediler ve 1830´lara kadar carlik birlikleriyle karli bir savas yürüttüler. 1778 Cerkes liderleri 20 Mayis´ta Slavyansk´taki Kazak karakoluna,23 Eylül´de de Dulak Sultan liderliginde Arhangelsk istihkamina saldirdilar. 1779 Aynalikavak Antlasmasi´yla Rus birlikleri Kuba´nin sag kiyisindan cekildi.Osmanli Komutani Süleyman Aga Kuba´nin sol kiyisina yerlasmek istedi,ancak ne Rus ne de Osmanli hakimiyetini isteyen Cerkeslerin direnisiyle karsilasti.Kabardey prensleri,Mozdok´la Kizilyar arasinda askeri hat yapilmasina karsi cikti.Ruslarla yaptiklari kanli savasta Kabardeylerin yenilmesi Cerkeslerin konumunu zayiflatti.Kücük Kabardey,Ruslar tarafindan yakilip yikildi. 1782 Azak-Mozdok hatti,Cerkesleri kuban´in karsi tarafinda kalan otlaklarindan ve tarlalarindan mahrum birakti.Cerkesleri itaat altina alma ve Rusya´nin Kafkasya´daki konumunu güclendirme düsüncesiyle Prens Potemkin-Tavriceski,Kafkas hattini batida Kuban´a kadar uzatma ve Kuma ile Kalaus nehirleri arasindaki steplerde Rus yerlesimleri kurma karari aldi. 1781-1783 Osmanlilar Cerkesya kiyilainda güclü Anapa Kalesi´ni insa ettiler.Cerkesler önce kalenin insasina karsi cikarak Ahmed Supako önderliginde saldirilar düzenlediler,fakat sonra anlasma saglandi ve Anapa Osmanlilarin en önemli dayanak noktasi oldu. 1783 Rusya´nin Güney Kafkasya´daki nüfusu artti.ruslar´in Kafkas hattini güclendirmek icin nogaylari katlederek Kuban Nehri´nin sag kiyisindan sürmelerinden ve Kirim´i ilhak etmelerinden sonra,sira tam anlamiyla Cerkeslere geldi. 1789 Osmanlilar Anapa ve Sucuk Kale´ye büyük birlikler cikardi. 1790 Rus ordusu Kuban´i gecti ve Cerkesya´ya girdi.Anapa´ya ilerleyen Rus birlikleri icin bu harekat felakete dönüstü.O yil Battal Pasa komutasinda,sekiz bin piyade ve on bin süvariden olusan Osmani birlikleri,15 bin civarinda Cerkes savascisinin da destegiyle ilerlemeye basladi.30 Eylül´de Toktamis Nehri (bugünki Cerkessk)yakinlarinda meydana gelen siddetli carpismada Osmanlilar yenildi ve Battal Pasa esir düstü.Battal Pasa´nin yenilgisinin hem Osmanli´nin Kafkasya planlari,hem de Cerkeslerin acisindan sonuclari feci oldu.Ruslar Cerkeslerden Osmanlilara verdikleri destegin intikamini aldi.Ekim ayinda Rus birlikleri Marta ve Psis nehirleri boyunda ki 36 Bjedug Köyünü yok etti. 1791 Rus birlikleri,Anapa Kalesi´ni aldi.Istihkamlar temelinden yikildi,sehir´de atese verildi.Anapa´nin ardindan,ayni Yil icinde Sucuk Kale´de Ruslarin eline gecti.Böylece Kafkasya´da Osmanli nüfusu temelinden sarsildi.Kirim,Taban ve Kuban´nin sag kiyisini Rusya´ya ilhak eden 1783 sözlesmesi,Yas Baris Antlasmasi´yla onaylandi.Rusya ile Cerkesya arasinda Kuban Nehri sinir olarak kabul edildi.Ancak Rusya,daha sonra hukuki olarak zor duruma düsmemek icin Cerkesya´yi bagimsiz bir ülke olarak tanimaktan kacindi.Zayiflanan Osmanli Imparatolugu´nun Bati Cerkesya üzerinde haklarini tanimayi tercih etti.Anapa ve Sucuk Kale tekrar Osmanlilara verildi. 1792 II.Katerina,Taman´i ve Kuban Nehri´nin sag kiyisindaki Cerkes topraklarini Karadeniz Kazak ordusunun "ebedi mülkiyetine" bagisladi.Böylece Karadeniz Kazaklarinin Kuban´a akini basladi. 1796 Cerkes köylüleri ile feodaller arasinda Bzeyiko´da savas oldu.Feodaller savasi kasandi ancak bu zafer toplumsal calkantilari sona erdirmedi.Sapsig,Abzeh ve Natuhaylarda feodaller imtiyazlarini yitirdi. Bunu kabul etmek istemiyenler,diger Cerkes boylarina gecti.Kazak Atamani Cepega´nin birligi Sapsig topraklarinda katliam yapti. 1810 Yeni Kafkas hatti komutani General Bulgakov,Kabardey`e saldirdi. Bulgakov,harekattan sonra raporunda sunlari yaziyordu:"Kabardey halkini simdiye kadar böyle büyük kaybi olmamisdir."Kabardey bölgesinde 1811`de büyük bir veba salgini oldu.General Bulgakov hakkinda,vebanin Kabardey`e onun bilgisi ve onayiyla tasindigi iddiasiyla sorusturma acildi. 1816 Zalimligiyle ünlü Yermolov,Kafkasya´ya geldi. 1822 Yermolov Kabardey´i yakip yikti.Kabardeylerin 300 binden fazla nüfusu 1818´de 35 bine indi. 1828-1829 Osmanli-Rus Savasi´ni bitiren Edirne Atlasmasi´yla Osmanli Imparatorlugu Karadeniz´in dogu kiyisindaki topraklari Rusya´ya birakti.

Copyright © almanyada-cerkezler.de Tüm hakları saklıdır.

Yayınlanma:: 2005-01-15 (5208 okuma)