|
Mart ayin Atlas dergisine uslasamayan
arkadaslar icin derginin bazi sayfalarini scanladim.
CENAZE
TÖRENI
Matem
Zamani
Cerkeslerin yasaminda en önemli toplumsal olaylardan biri cenaze töreni.
Geleneksel cenaze töreni son yillara kadar uygulaniyordu.
Cerkeslerin
cenaze, ölüm haberinin duyurulmasindan bassagligi dileklerine kadar, bastan sona
törensel bir havada gecer. Geleneklerinbelirledigi bu törensel hava, daha ölmek
üzere olan hastanin yaninda baslar. Hastanin yaninda mutlaka akraba veya
komsulardan birileri bekler; erkekse erkekler, kadinsa kadinlar.
Cevre köylere,
akraba ve tanidiklara haber verme görevi köyün genclerinden, ölene akraba
olmayan kisilere verilir. "Shak´o" diye adlandirilan bu genclerden her biri üc
dört köye haber verecek sekilde görevlendirilir. "Shak´o"´nun belli davranis
kurallarina uyumasi gerekir. Köy icinde atini sakince sürer, dörtnala veya tiris
gitmez, ati kamcilamaz. Haber vermek icin gittigi evin avlusuna girdiginde
atinin basi eve bakacak sekilde durur, atini yan cevirmez. Atin solundan iner ve
dizgin kayisini sol eliyle atin cenesinin altindan tutar. Sag elinde katlanmis
halde kamci bulunur. Kisa ve acik ifadelerle (duneyim yehijas veya si´ejqim)
vefat haberini verir, cenazenin ne zaman kaldirilacagini bildirir ve tekrar
atina biner va atinin basini saga cevirerek ayrilir. Hicbir sekilde eve girmez,
sohbet etmez.
Cenaze, köyün
imami veya bu isi bilen kisiler tarafindan evde yikanir (hadagapsk) kefene
(cebin) sarilir, evin uygun bir yerinde, üzeri örtülerek seki üzerinde veya
yerde bekletilir. Cenazenin basinda mutlaka bir bekler. Görmek isteyen
yakinlarina yüzü acilarak gösterilir.
Cenaze töreni
ve bassagligi icin disaridan gelenler köylüler tarafindan köy meydanina
karsilanir ve erkekler ev sahipleri (bisim) tarafindan evlere götürülür.
Kadinlar ise köyün kadinlarinin da bulundugu cenaze evine giderler. Uzak yoldan
gelenler disinda genellikle kimseye yemek verilmez. Evde dinlendikten sonra
aptes alinir ve mezarliga getirilerek musalla tasina konur. Mezarlikta namazi
kilindiktan sonra cenaze acilan mezara yakinlari tarafindan indirilir. Mezarin
dibinde leh denilen acikliga, basi batiya, yüzü kibleye bakacak sekilde
yerlestirilir. Bu bosluk tahtalarla kapatilarak üzeri toprakla örtülür.
Cenaze
defnedildikten sonra toplu halde eve dönülür. Burada, artik uygulanmayan bir
bassagligi töreni gerceklesir. BAssagligini kabul edecek olanlar (sadece
erkekler), avulda dizilirler. Mezarliktan gelen tpoluluk onlarin karsisinda sira
halinde toplanir. En öndeki siradan biri sol ayagiyla bir adim öne cikar. Sol
elini yavas yavas kaldirarak alnina götürür ve tekrar ve tekrar yavas yavas
indirir. Bu sirada hicbir sey söylenmez, kimse konusmaz, tam bir sessizlik
hakimdir. Bu töreni tamamlayan kisi dönmeden, sol ayagini geriye atarak yerine
gecer. Bütün topluluk sag tarafa döner ve dagilir. Bu sirada sözlü olarak
bassagligi dilenmez. Bu tören Islam´a uygun olmadigi gerekcesiyle ve imamlarin
gayretiyle ortadan kalkti.
Akrabalar
yakinlik derecelerine göre bir hafta, on gün vaya daha fazla cenaze evinde
kalirlar. Bu süre icinde cenazeye yetisemeyip bassagligina gelenler kabul
edilir. Bassagligi dilegi evin en yaslisina iletilir. Bassagligi sirasinda
sohbet edilmez, baska konulardan konusulmaz, sigara icilmez. Grup halinde
gelinirse sadece en büyük (thamade) bassagligi diler. Ayrilirken
"allahaismarladik" denmez, cenaze sahipleri de gidenleri gecirmez.
Cenaze evinde
bir hafta on gün yemek pismez. Bu süre icinde komsular yemek gönderir. Cenaze
defnedildigi günden itibaren 7 gün her aksam cenaze evinin önünde cocuklara
yagda kizartilmis lokum (lakum halive) dagitilir. Yedisinde, kirkinda ve elli
ikisinde dua okutulur.
Murat Papsu
|
